آیین‌نامهٔ انضباطی و نمرهٔ انضباط در متوسطهٔ دوم
کدام آیین‌نامه ملاک است، دانش‌آموز چه وظایفی دارد، چه تشویق و تنبیهی مجاز و چه چیزی ممنوع است، نمرهٔ انضباط چطور تعیین می‌شود و چه چیزی به شورای مدرسه سپرده شده؛ با شمارهٔ ماده‌ها.
۶ دقیقه مطالعهنویسنده: تیم پایش یار
«نمرهٔ انضباط چطور کم می‌شود؟»، «برای غیبت چقدر از انضباط کسر می‌کنند؟»، «مدرسه می‌تواند دانش‌آموز را اخراج کند؟» پاسخ این پرسش‌ها در دو آیین‌نامه است. این مقاله آنچه را این دو متن صریح گفته‌اند، با شمارهٔ ماده، کنار هم گذاشته و جدا کرده است که چه چیزی قانون کشوری است و چه چیزی تصمیم شورای هر مدرسه.
کدام سند ملاک است
| سند | مرجع و تاریخ | دربارهٔ انضباط |
|---|---|---|
| آیین‌نامهٔ اجرایی مدارس | کمیسیون معین شورای عالی آموزش و پرورش، ۱۴۰۰/۵/۱۰ | وظایف دانش‌آموز، تشویق، آگاهی‌بخشی (تنبیه)، شورای مدرسه (مواد ۱۳ و ۷۲ تا ۸۵) |
| آیین‌نامهٔ آموزشی دورهٔ دوم متوسطه | شورای عالی آموزش و پرورش، جلسهٔ ۹۳۲، ۱۳۹۵/۳/۱۷ | نمرهٔ انضباط و اثرش بر معدل (مادهٔ ۵۶) |
دو نکته: شمارهٔ ماده‌ها در این مقاله از متن ۱۴۰۰ است و با متن قدیمی‌تر آیین‌نامهٔ اجرایی مدارس فرق دارد؛ فرم‌هایی که هنوز به شماره‌های قدیمی ارجاع می‌دهند را به‌روز کنید. و طبق مادهٔ ۱۶۰، آیین‌نامهٔ ۱۴۰۰ از سال تحصیلی ۱۴۰۱–۱۴۰۰ برای سه سال به‌صورت آزمایشی اجرا شد تا پس از آن بر اساس بازخوردها اصلاح شود؛ این سه سال در پایان سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ تمام شده است. تا نسخهٔ اصلاح‌شده ابلاغ نشود، متن ۱۴۰۰ ملاک است؛ ما تا مهر ۱۴۰۵ متن اصلاح‌شدهٔ ابلاغ‌شده‌ای نیافتیم. پیش از هر تصمیم مهم، نسخهٔ جاری را از ادارهٔ آموزش‌وپرورش بپرسید.
وظایف دانش‌آموز
مادهٔ ۷۲: «مقررات انضباطی دانش‌آموزان با توجه به موارد زیر توسط شورای مدرسه با مشارکت و همکاری شورای دانش‌آموزی، تدوین و ابلاغ می‌شود. رعایت این مقررات برای دانش‌آموزان الزامی است.» موارد:
- رعایت احکام دینی و شرعی و داشتن حسن رفتار و اخلاق؛
- رعایت شئونات دانش‌آموزی: ادب و احترام نسبت به مدیر، معلمان، کارکنان و سایر دانش‌آموزان، بهداشت فردی و عمومی و نظافت کلاس و مدرسه؛
- رعایت مقررات آموزشی تربیتی: حضور به‌موقع در مدرسه و کلاس، خروج به‌موقع، انجام درست تکالیف و خودداری از خرید و فروش غیرمجاز در مدرسه؛
- پرهیز از همراه آوردن اشیای گران‌بها و وسایل غیرمرتبط با امور تحصیلی؛
- اهتمام در حفظ و نگهداری اموال، تجهیزات و ساختمان مدرسه؛ اگر دانش‌آموزی خسارت وارد کند، با تشخیص مدیر، خسارت را دانش‌آموز یا ولی او جبران می‌کند (تبصرهٔ ۳).
لباس و پوشش هم در مادهٔ ۸۵ آمده است: انتخاب نوع و رنگ لباس با مشارکت شورای دانش‌آموزی بر عهدهٔ شورای مدرسه است. برای امضای اول سال، تعهدنامهٔ انضباطی دانش‌آموزان همین بندها را دارد.
تشویق
آیین‌نامه پیش از تنبیه از تشویق می‌گوید. مدیر برای تقویت رفتارهای مطلوب برنامه‌هایی تهیه می‌کند و با تأیید شورای مدرسه اجرا می‌کند (مادهٔ ۷۵). روش‌های تشویق از بیان جمله‌های تأییدکننده توسط مربی و تشویق شفاهی در کلاس تا تشویق کتبی و اعلام به ولی، اعطای مسئولیت و اعطای نشان مدرسه است (مادهٔ ۷۶)، و در تشویق، عدالت، توجه به پیشرفت دانش‌آموز نسبت به وضع قبلی خودش و پرهیز از تحقیر دیگران الزامی است (مادهٔ ۷۷).
آگاهی‌بخشی (تنبیه): گام‌های مجاز
مادهٔ ۷۸ می‌گوید با دانش‌آموزی که راهنمایی‌ها، مشاوره‌ها و چاره‌جویی‌های مدرسه در او مفید و مؤثر واقع نشده، «با رعایت تناسب با نوع تخلف» به این روش‌ها رفتار می‌شود. مادهٔ ۷۹ می‌گوید هر گام با کیست:
| گام | تصمیم با |
|---|---|
| تذکر و اخطار شفاهی به‌طور خصوصی | مدیر و معلم مربوط، حسب مورد |
| دعوت از ولی و توجیه برای پیگیری موضوع | مدیر و معلم مربوط، حسب مورد |
| اخطار کتبی و اطلاع به ولی | مدیر و معلم مربوط، حسب مورد |
| تغییر کلاس، اگر در آن پایه چند کلاس هست، با اطلاع ولی | مدیر، با موافقت شورای مدرسه |
| اخراج موقت از مدرسه با اطلاع قبلی ولی، حداکثر سه روز | مدیر، با موافقت شورای مدرسه |
| انتقال به مدرسهٔ دیگر | پس از تأیید شورای مدرسه و ارجاع به ادارهٔ آموزش‌وپرورش منطقه؛ هستهٔ مشاوره ظرف یک هفته نظر می‌دهد و اگر نظرش انتقال باشد، موافقت رئیس ادارهٔ آموزش‌وپرورش منطقه لازم است (مادهٔ ۷۹) |
مادهٔ ۸۰ ده اصل برای این گام‌ها می‌شمارد، از جمله نقش روشنگرانه و آگاه‌کنندگی تنبیه، توجه به شرایط جسمی و روانی و خانوادگی دانش‌آموز، تناسب روش با تخلف، رعایت ترتیب و تدریج، اجرای به‌موقع، ارائهٔ شیوه‌های جبران خطا، حفظ آبرو و کرامت دانش‌آموز و پرهیز از تبعیض. برای ثبت جلسه‌ای که در آن تصمیم گرفته می‌شود، صورتجلسهٔ انضباطی دانش‌آموز را ببینید.
آنچه ممنوع است
«تنبیه بدنی دانش‌آموز و سوء‌رفتار با وی به هر دلیل و تحت هر شرایطی ممنوع است و با متخلفین برابر قوانین و مقررات رفتار می‌شود» (مادهٔ ۸۱). مدیر هم باید همکارانش را از این ممنوعیت آگاه کند. هیچ مصوبهٔ مدرسه و هیچ تعهدنامه‌ای این حکم را کنار نمی‌گذارد.
نمرهٔ انضباط از نگاه رسمی
مادهٔ ۵۶ آیین‌نامهٔ آموزشی دورهٔ دوم متوسطه:
- «نمره انضباط دانش‌آموزان در هرنوبت، با توجه به رعایت موازین اسلامی، اخلاق، بهداشت و نظافت شخصی، مقررات مدرسه، وضعیت حضور و غیاب و حفظ نظم عمومی، بر اساس گزارش معلمان و مربیان توسط مدیر و معاونان مدرسه تعیین و در برگ ریز نمرات مربوط ثبت و با امضای مدیر تسلیم دفتر مدرسه می‌شود.»
- میانگین نمرات انضباط نوبت اول و دوم نمرهٔ سالانه است و در معدل سالانه، معادل دو واحد درسی منظور می‌شود (تبصرهٔ ۱).
- واحدهای انضباط جزو درس‌های گذرانده‌شدهٔ رشته حساب نمی‌شود، ولی در معدل کل به میزان شش واحد لحاظ می‌شود (تبصرهٔ ۲).
- در دورهٔ تابستانی نمرهٔ انضباط منظور نمی‌شود (تبصرهٔ ۳).
آیین‌نامهٔ اجرایی مدارس هم می‌گوید غیبت و تأخیر غیرموجه در دفتر انضباطی ثبت و در ارزیابی انضباط لحاظ می‌شود (مادهٔ ۷۴) و تشویق و تنبیه و نتیجهٔ آن در رفتار دانش‌آموز در فرم ثبت شایستگی‌های تربیتی درج و در ارزشیابی انضباط در نظر گرفته می‌شود (مادهٔ ۸۳). طبق تبصرهٔ همین ماده، سوابق تخلف و مجازات دانش‌آموز در پایان هر سال تحصیلی امحا می‌شود.
«کسر نمره» تصمیم کیست
جدول‌هایی که می‌گویند «هر غیبت فلان مقدار از انضباط کم می‌کند» در هیچ‌کدام از این دو آیین‌نامه نیامده است. آیین‌نامه‌ها عامل‌ها را گفته‌اند (حضور و غیاب، رعایت مقررات و…) و تعیین نمره را به مدیر و معاونان، و تصمیم دربارهٔ «چگونگی تشویق و تنبیه دانش‌آموزان» را به شورای مدرسه سپرده‌اند (مادهٔ ۱۳، بند ب، جزء ۱۳ آیین‌نامهٔ اجرایی). پس جدول کسر نمره‌ای که مدرسه‌ای اعلام می‌کند، اگر به بخشنامهٔ رسمیِ دارای شماره و تاریخ ارجاع ندهد، مصوبهٔ شورای همان مدرسه است (بند ۱۳ بخش ب مادهٔ ۱۳)؛ مرجعش را از مدرسه بپرسید.
چطور قاعده‌نامهٔ منصفانه بنویسیم
- مکتوب و از پیش اعلام‌شده: مدیر موظف است منشور اخلاقی مدرسه و نظام ترغیب و تشویق و آگاهی‌بخشی مصوب شورای مدرسه را به تناسب سن دانش‌آموزان به آنان آموزش دهد و به اطلاع اولیا برساند (مادهٔ ۸۲).
- متناسب و تدریجی: هر بند بگوید برای کدام رفتار، کدام گام از جدول مادهٔ ۷۸، و از کدام گام شروع می‌شود.
- با جای جبران: دانش‌آموز باید راه جبران خطا را بداند (مادهٔ ۸۰).
- سالانه بازبینی‌شده: در جلسهٔ شورای مدرسهٔ اول سال، با شورای دانش‌آموزی.
- فقط گام‌های مجاز: هیچ بندی بیرون از گام‌های مادهٔ ۷۸ نباشد.
از قاعده تا ثبت روزانه
قاعده وقتی منصفانه اجرا می‌شود که ثبت هم یکسان باشد. در انضباط و پیگیری پایش یار موارد انضباطی هر نسخه آماده است و با شیوهٔ مدرسه هماهنگ می‌شود؛ کارنامهٔ انضباطی هر دانش‌آموز آمادهٔ چاپ است و امتیاز منفی پیشنهادی آن با قواعدی حساب می‌شود که خود مدرسه تنظیم می‌کند، همان مصوبهٔ شورای مدرسه، نه عددی از پیش تعیین‌شده.
پایش یار را با دادهٔ نمونه ببینید: درخواست نسخهٔ نمایشی.
منابع
آخرین بازبینی: