تحلیل نمرات نوبت اول در اکسل؛ ۸ شاخص و فایل نمونه
هشت شاخص ساده برای تحلیل نمرات نوبت اول، از میانگین و درصد قبولی تا افت فردی و پیوند غیبت با نمره؛ با فرمول‌های عمومی اکسل، شیوهٔ ارائه در شورای معلمان و یک فایل نمونه با دادهٔ نمایشی.
۳ دقیقه مطالعهنویسنده: تیم پایش یار
پس از امتحانات نوبت اول، جدول نمره‌ها پر است ولی هنوز چیزی نمی‌گوید. تحلیل یعنی از همین جدول چند عدد ساده بیرون بکشیم که به یک تصمیم برسند: کدام درس، کدام کلاس، کدام دانش‌آموز به توجه بیشتری نیاز دارد. این هشت شاخص با فرمول‌های عمومی اکسل ساخته می‌شوند و فایل نمونه‌شان رایگان است.
پیش از شروع: نصاب قبولی
بیشتر شاخص‌ها به «نصاب» تکیه دارند. آیین‌نامهٔ آموزشی دورهٔ دوم متوسطه (مصوب ۱۳۹۵) می‌گوید نمرهٔ هر امتحان پایانی و ارزشیابی مستمر در هر درس از صفر تا بیست است (مادهٔ ۴۷) و «نصاب قبولی در هر درس نمره ۱۰ و در دروس شایستگی‌های فنی و غیر فنی شاخه فنی و حرفه‌ای ۱۲ است» (مادهٔ ۴۸). پس در هنرستان، نصاب هر درس را جدا بگذارید.
هشت شاخص
| شاخص | پرسشی که پاسخ می‌دهد | فرمول عمومی اکسل |
|---|---|---|
| ۱. میانگین درس | سطح کلی کلاس در هر درس | AVERAGE |
| ۲. درصد قبولی | چند درصد به نصاب رسیده‌اند | COUNTIF تقسیم بر COUNT |
| ۳. پراکندگی | کلاس یکدست است یا دو گروه دور از هم دارد | STDEVP |
| ۴. مقایسهٔ کلاس‌ها | یک درس در کدام کلاس متفاوت است | AVERAGEIFS |
| ۵. مقایسه با سال قبل | کل پایه بهتر شده یا نه | تفاضل دو میانگین |
| ۶. افت فردی | چه کسانی نسبت به سال قبل خود افت کرده‌اند | تفاضل میانگین هر نفر و COUNTIF |
| ۷. درس‌های پرتجدید | کدام درس بیشترین زیر نصاب را دارد | COUNTIF با شرط کمتر از نصاب |
| ۸. پیوند غیبت و افت | غیبت بیشتر با نمرهٔ کمتر همراه است یا نه | CORREL |
چند نکته:
- میانگین بدون پراکندگی گمراه می‌کند. دو کلاس با میانگین یکسان، یکی همه نزدیک به میانگین و دیگری نیمی بالا و نیمی پایین، دو تصمیم متفاوت لازم دارند.
- افت فردی را با سال قبل خود دانش‌آموز بسنجید، نه با کلاس. اینکه چه مقدار افت «افت» شمرده شود، قاعدهٔ رسمی نیست؛ تصمیم مدرسه است. در فایل نمونه این عدد در برگهٔ «تنظیمات» است تا خودتان بگذارید.
- هم‌بستگی، علت نیست. اگر
CORRELغیبت و میانگین منفی است، یعنی این دو با هم همراه‌اند؛ چرایی‌اش را باید در گفت‌وگو با دانش‌آموز و خانواده پیدا کرد. - درس‌های شایستگی و درس‌های نوبتی را جدا تحلیل کنید؛ نصابشان یکی نیست.
ساخت در اکسل
- هر ردیف یک دانش‌آموز، هر ستون یک درس؛ ستون کلاس، میانگین سال قبل و شمار روزهای غیبت را هم کنارش بگذارید.
- شاخص‌ها را در برگهٔ جدا بسازید تا جدول نمره‌ها دست‌نخورده بماند.
- نصاب و آستانهٔ افت را در یک خانهٔ جدا بنویسید و در فرمول‌ها به همان خانه ارجاع دهید؛ عوض کردنش یک‌جا انجام می‌شود.
- اگر درسی را اضافه یا کم کردید، محدودهٔ فرمول‌ها را هم به‌روز کنید.
همهٔ این‌ها در فایل اکسل تحلیل نمرات نوبت اول آماده است، با سی هنرجوی نمونه و دادهٔ نمایشی.
ارائه در شورای معلمان
آیین‌نامهٔ اجرایی مدارس (مصوب ۱۴۰۰) یکی از وظایف شورای معلمان را «بررسی علل افت تحصیلی دانش‌آموزان و برنامه‌ریزی برای کاهش آن» می‌داند (بخش شورای معلمان، مواد ۱۷ و ۱۸، وظایف، بند ۱۰). تحلیل نمرات نوبت اول ورودی همین جلسه است:
- یک صفحه، نه ده صفحه: جدول شاخص‌ها و یک نمودار مقایسهٔ کلاس‌ها.
- از عدد به پرسش: کنار هر عدد نگران‌کننده یک پرسش بنویسید؛ مثلاً «چرا درس ریاضی در کلاس دوم پراکنده‌تر است؟»
- پایان با برنامه: جلسه با سه اقدام مشخص تمام شود، هر کدام با مسئول و زمان.
حریم خصوصی
در جلسه فقط شاخص‌های جمعی و بی‌نام را نشان دهید. فهرست نام دانش‌آموزانی که افت کرده‌اند را با معلم مربوط و مشاور جدا مرور کنید. فایلی که نام و نمره دارد را در گروه‌های پیام‌رسان نفرستید.
تحلیل بدون جدول دوباره
در افزونهٔ آموزشی پایش یار، تحلیل نمرات (افت و رشد، مقایسهٔ کلاس‌ها و سال‌ها) و هشدار تحصیلی (افت نمره یا افزایش غیبت) از همان نمره‌هایی ساخته می‌شود که معلمان در سامانه وارد کرده‌اند، بی‌آنکه جدول دوباره در اکسل ساخته شود (نمره و کارنامه). افزونهٔ آموزشی امروز برای هنرستان‌ها (فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش) آماده است و شاخهٔ نظری را در بر نمی‌گیرد؛ همهٔ امکاناتش در افزونهٔ آموزشی آمده است.
دربارهٔ خواندن کارنامهٔ هنرستان، نمونه کارنامهٔ پودمانی هنرستان را ببینید.
منابع
آخرین بازبینی: